Podręczniki w brajlu i druku powiększonym. Skąd je wziąć i kogo zapytać?

Bezpłatne podręczniki w brajlu i druku powiększonym: kto je zamawia, terminy ORE, ZPE, dofinansowanie i co może zrobić rodzic oraz nauczyciel.

DLA RODZICÓW I OPIEKUNÓWDLA PEDAGOGÓW

typhlox™

Dłonie osoby siedzącej ze skrzyżowanymi nogami przesuwają się po stronie grubej książki w brajlu, leżącej na jej kolanach. Zdjęcie czarno-białe.

Stan na listopad 2026. Terminy i zasady zamawiania podręczników ogłasza co roku Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE), który działa na zlecenie Ministerstwa Edukacji Narodowej. Aktualne informacje sprawdzisz na stronie Ośrodka Rozwoju Edukacji, w aplikacji ORE „Podręczniki dla uczniów z niepełnosprawnościami” oraz na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej.

Czy wiesz, że jeden zwykły podręcznik po przełożeniu na brajl zajmuje kilka grubych tomów?

Tekst w brajlu potrzebuje dużo więcej miejsca niż zwykły druk. Wzory, wykresy i rysunki trzeba przełożyć na zapis brajlowski i grafikę wypukłą, którą uczeń czyta palcami. Robią to zespoły specjalistów i to wymaga czasu. Dlatego o podręczniki dla ucznia niewidomego lub słabowidzącego warto pytać wcześnie, najlepiej zimą przed nowym rokiem szkolnym.

W skrócie

Adaptacje podręczników w brajlu i w druku powiększonym powstają na zlecenie MEN. Szkoła otrzymuje je bezpłatnie.
Zapotrzebowanie zgłasza do ORE dyrektor szkoły. Rodzic nie składa zamówienia, ale może bardzo pomóc.
Wiele adaptacji szkoła może pobrać w wersji elektronicznej od razu, bez czekania na druk.

Kto zamawia i kiedy?

Zamówienie składa dyrektor szkoły, nie rodzic. Rodzic może jednak przypomnieć o terminie i upewnić się, że szkoła wie, jakiej formy podręcznika potrzebuje dziecko.

Terminy zmieniają się z roku na rok, ale zwykle przypadają na zimę. Kilka przykładów z ostatnich lat:

na rok szkolny 2025/2026 ORE zbierało propozycje podręczników do adaptacji dla klas I, IV i VII szkoły podstawowej do 28 stycznia 2025;
na ten sam rok szkoły ponadpodstawowe zgłaszały zapotrzebowanie na druk zaadaptowanych podręczników do 20 lutego 2025;
na rok szkolny 2026/2027 szkoły ponadpodstawowe zgłaszały zapotrzebowanie na wydruk podręczników dla uczniów niewidomych do 5 marca 2026.

Dlatego dobry moment na rozmowę ze szkołą to grudzień i styczeń. Samo zgłoszenie nie gwarantuje, że szkoła dostanie każdy wybrany tytuł, więc im wcześniej, tym spokojniej.

Nowa podstawa programowa, nowe podręczniki

Od 1 września 2026 klasy I i IV szkoły podstawowej uczą się według nowej podstawy programowej i z nowych podręczników. W kolejnych latach zmiana obejmie następne klasy, a od września 2027 także klasy I szkół ponadpodstawowych. Nowy podręcznik oznacza nową adaptację. W najbliższych latach warto więc pytać o podręczniki dla ucznia z wadą wzroku szczególnie wcześnie.

Nie trzeba czekać na druk: wersje elektroniczne

Wiele adaptacji jest dostępnych w wersji elektronicznej:

Aplikacja ORE „Podręczniki dla uczniów z niepełnosprawnościami”. Szkoła pobiera z niej pliki zaadaptowanych podręczników, na przykład do wydruku na miejscu.
Zintegrowana Platforma Edukacyjna (ZPE). Po zalogowaniu uprawnieni użytkownicy znajdą tam podręczniki dostosowane do potrzeb uczniów niewidomych i słabowidzących.

Warto wiedzieć: uczeń słabowidzący nie zawsze potrzebuje osobnego podręcznika. Część uczniów czyta zwykłe podręczniki z pomocą lupy albo powiększalnika. Ważne, żeby decyzja wynikała z tego, jak dziecko naprawdę czyta, a nie z przyzwyczajenia dorosłych. Ta sama zasada obowiązuje na egzaminie, gdzie uczeń może dostać arkusz w druku 16 lub 24 punkty. Więcej przeczytasz w artykule Egzamin ósmoklasisty 2027: dostosowania dla ucznia niewidomego i słabowidzącego.

Dofinansowanie zakupu podręczników

Rząd przedłużył program pomocy uczniom z niepełnosprawnościami w zakupie podręczników, materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych na lata szkolne 2026/2027, 2027/2028 i 2028/2029. Program obejmuje między innymi uczniów słabowidzących z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego, którzy uczą się na przykład w liceum lub technikum. Wniosek składa się do dyrektora szkoły, zwykle we wrześniu, a dokładny termin podaje gmina lub powiat. W szkole podstawowej podręczniki są bezpłatne dla wszystkich uczniów.

Co może zrobić rodzic

W grudniu zapytaj wychowawcę lub pedagoga, czy szkoła zgłosi zapotrzebowanie na podręczniki na kolejny rok.
Powiedz, jakiej formy potrzebuje dziecko: brajl, druk powiększony (w jakiej wielkości?) czy wersja elektroniczna.
Zapytaj, które podręczniki wybrała szkoła. Adaptacje powstają tylko dla części tytułów.
Jeśli wydruk się spóźnia, poproś na start o pliki elektroniczne.
Sprawdź razem z dzieckiem, czy forma podręcznika naprawdę się sprawdza. Jeśli nie, powiedz o tym na spotkaniu zespołu, który przygotowuje IPET.

Co może zrobić nauczyciel

Podręcznik to nie wszystko. Karty pracy, prezentacje, sprawdziany i wiadomości do rodziców też powinny być dostępne. Dokument z prawdziwymi nagłówkami, opisanymi obrazami i czytelną strukturą uczeń niewidomy przeczyta czytnikiem ekranu, a uczeń słabowidzący powiększy bez rozsypywania się tekstu. Od czego zacząć, podpowiadają dział Dlaczego dostępność cyfrowa? oraz artykuł Tekst alternatywny w szkolnej karcie pracy.

Masz ucznia niewidomego w klasie po raz pierwszy? Zacznij od tekstu Uczeń niewidomy w Twojej klasie. Od czego zacząć?.

Na koniec

Podręcznik, który dziecko może samodzielnie przeczytać, to coś więcej niż książka. To poczucie: „jestem na tej samej stronie co klasa”. Gdy rodzic, nauczyciel i dyrektor pilnują tego razem, dziecko zaczyna wrzesień na równi z innymi. Lepiej rozumieć, mądrzej wspierać.

Kto w szkole odpowiada za wsparcie i jak wygląda cała droga od diagnozy, opisuje przewodnik Od diagnozy do szkolnej ławki. Mapa wsparcia dla rodziców dziecka niewidomego lub słabowidzącego.

Źródła i aktualne informacje

Klauzula: tekst ma charakter informacyjny. Terminy i zasady zamawiania podręczników ustalają co roku ORE i MEN. Stan na listopad 2026.

info@typhlox.com

Polityka prywatności

Polityka plików cookies

Deklaracja dostępności