Tekst alternatywny w szkolnej karcie pracy

Dobry tekst alternatywny wyjaśnia cel obrazu. Poznaj przykłady opisów, które pomagają uczniom z niepełnosprawnością wzroku korzystać z materiałów edukacyjnych.

DOSTĘPNOŚĆ CYFROWADLA PEDAGOGÓW

typhlox™

Dwoje młodych dorosłych przy komputerze, na ekranach widać wiele małych obrazków.
Dwoje młodych dorosłych przy komputerze, na ekranach widać wiele małych obrazków.

Zagadka na początek: liść klonu. Symbol Kanady czy zwykły liść z drzewa? Programy coraz lepiej rozpoznają, co jest na obrazie, ale co obraz znaczy na konkretnej stronie, wie tylko ten, kto go tam umieścił. Poniżej kilka historii o tym, jak wiele zależy od jednego pytania: co ten obraz ma przekazać?

Ten sam obraz, inny opis

W3C podaje przykład globusa. Na stronie biura podróży prowadził do działu podróży zagranicznych i tak właśnie był opisany, a ten sam globus na stronie uczelni prowadził do zagranicznych kampusów i miał opis o kampusach.

Podobnie jest ze zdjęciem astronautki Ellen Ochoa w poradniku WebAIM. Gdy zdjęcie stoi samo, potrzebuje opisu z jej nazwiskiem i rolą, a gdy obok jest podpis, który już mówi, kto to, najlepszy jest pusty opis, bo nikt nie musi słuchać tego samego dwa razy. Do tego dochodzi drobiazg: czytnik ekranu sam zapowiada, że to grafika, więc „obrazek” mówi to samo drugi raz i nic więcej.

Obrazek, który nie istnieje

W3C wymienia przezroczyste grafiki do przesuwania tekstu, niewidoczny obrazek liczący odsłony i zawijas w rogu, który tylko wypełnia puste miejsce. Opisanie takich elementów rozprasza osoby korzystające z czytników ekranu, ale zostawienie ich bez żadnego oznaczenia też nie jest dobre, bo użytkownik zgaduje, co przegapił. Dlatego oznacza się je tak, aby technologie wspomagające je pominęły.

Zadanie, w którym nie wolno opisać wszystkiego

W3C przewiduje wyjątek dla testów i ćwiczeń. Jeśli zadanie straciłoby sens w formie tekstu, opis ma przynajmniej wskazać, co to za element. Przykłady to test słuchu, ćwiczenie wzrokowe czy dyktando: dyktando z gotowym tekstem nic by nie sprawdzało. W szkole pytanie o opis obrazu często idzie więc w parze z drugim: co to zadanie ma sprawdzić?

Kosmos z opisem od pierwszego dnia

12 lipca 2022 roku świat zobaczył pierwsze zdjęcia z Kosmicznego Teleskopu Jamesa Webba. Wraz z nimi pojawiły się opisy dla osób niewidomych i słabowidzących. Pisał je duży zespół Instytutu Naukowego Kosmicznego Teleskopu: autorzy tekstów naukowych, specjaliści od edukacji i popularyzacji nauki. Przygotowali nawet przewodnik stylistyczny opisów i zaprosili do współpracy konsultanta Sinę Bahrama.

Najciekawszy bywa opis widma emisyjnego, czyli rodzaju wykresu z pierwszego głębokiego pola Webba. Redaktor wskazuje go jako swój ulubiony przypadek, a przekaz zbudowano z podpisu, tekstu komunikatu i samego opisu razem. Autorzy przypominają też, że są niewidomi astronomowie, którzy pracują na dźwiękowej reprezentacji danych, i że opisy pomagają także osobom, które widzą dobrze.

A co ze starszymi zdjęciami? Archiwum Hubble'a liczy ponad trzydzieści lat zdjęć, z których większość nie ma dobrych opisów, więc w 2024 roku opisywano po kolei te najsłynniejsze.

Z polskiej szkoły

W 2021 roku CKE opublikowała materiały próbnego egzaminu ósmoklasisty w kilku wersjach. Przygotowano osobne arkusze dla uczniów słabowidzących (czcionka 16 i 24 punkty), niewidomych, niesłyszących i słabosłyszących oraz z afazją. Warto wyobrazić sobie, ile razy przy ich przygotowaniu padło pytanie, czy dany rysunek jest treścią zadania, czy tylko ozdobą.

Liczby z sieci

W raporcie WebAIM z 2026 roku średnia strona główna miała 66,6 obrazu, czyli o 13,6% więcej niż rok wcześniej. Odsetek obrazów bez opisu spadł, ale ponad co czwarty obraz miał brak opisu albo opis wątpliwy, taki jak „image”, nazwa pliku albo powtórzenie sąsiedniego tekstu.

Pytanie na koniec

Dostępność materiałów edukacyjnych zaczyna się od pytania: co ten obraz ma przekazać? Odpowiedź bywa za każdym razem inna, bo zależy od zadania, od ucznia i od miejsca na kartce. Dlatego karty pracy, które mają trafić do wielu uczniów, dobrze jest pokazać komuś, kto zawodowo zajmuje się dostępnością dokumentów cyfrowych według WCAG, zanim trafią do druku i do sieci. Taka rozmowa zwykle zajmuje mniej czasu niż późniejsze poprawianie.

Źródła i informacje

Klauzula informacyjna

Materiał edukacyjny; nie stanowi porady prawnej ani oceny zgodności konkretnego rozwiązania.

© 2026 typhlox™ / typhlox™ Press. Wszelkie prawa zastrzeżone.