Jak prowadzić osobę niewidomą? Technika przewodnika krok po kroku

W skrócie

Prowadzenie osoby niewidomej to nie „holowanie”. To prosta technika, w której to osoba niewidoma trzyma Ciebie, a Ty swoim ciałem i krótkimi słowami przekazujesz jej, co dzieje się na drodze. Organizacje osób niewidomych na całym świecie, między innymi w Wielkiej Brytanii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Australii i Nowej Zelandii, uczą jej w bardzo podobny sposób. Poniżej znajdziesz najważniejsze zasady: od pierwszego kontaktu, przez drzwi, schody i samochód, aż po pożegnanie.

Zanim ruszycie

• Przedstaw się i zapytaj, czy osoba chce, żebyś ją poprowadził, i jak woli być prowadzona. Każdy ma swoje przyzwyczajenia, a ona wie najlepiej, co jej odpowiada.

• Mów bezpośrednio do niej, także wtedy, gdy jest z kimś.

• Nie chwytaj jej ręki, laski ani uprzęży psa przewodnika. Nie pchaj i nie ciągnij.

Podstawowa pozycja

• Podaj ramię. Lekko dotknij grzbietem swojej dłoni lub przedramieniem jej dłoni i powiedz, że to Twoje ramię. Osoba niewidoma sama chwyci Cię tuż nad łokciem: kciukiem od zewnątrz, pozostałymi palcami od wewnątrz.

• Ona idzie około pół kroku za Tobą, po Twojej stronie. Dzięki temu wyczuwa każdy Twój ruch, zanim sama go zrobi: zatrzymanie, skręt, krok w górę lub w dół.

• Trzymaj ramię swobodnie i blisko ciała. Nie musisz go zginać ani unosić.

• Jeśli osoba jest dużo niższa od Ciebie, np. dziecko, może jej być wygodniej trzymać Cię za nadgarstek. Zapytaj, co jej odpowiada.

W drodze: Ty patrzysz za dwoje

Gdy osoba niewidoma idzie z przewodnikiem, zwykle nie bada drogi laską tak samo jak wtedy, gdy idzie sama. Dlatego to Ty odpowiadasz za bezpieczeństwo całej trasy. Patrz nie tylko pod nogi, ale też na wysokości głowy i ramion: na gałęzie, otwarte szafki, lusterka samochodów, znaki, tablice.

• Idź spokojnym, równym tempem i unikaj gwałtownych ruchów.

• Zapowiadaj krótko, co się zbliża: „krawężnik w dół”, „trzy schody w górę”, „skręcamy w lewo”. Przy krawężniku zatrzymaj się i powiedz, czy prowadzi w górę, czy w dół.

• Opisuj otoczenie, jeśli osoba tego chce, np. „po prawej jest kawiarnia, z której pachnie kawą”. Kierunek możesz podać „jak na zegarze”: „winda jest na godzinie drugiej”.

• Nie zostawiaj osoby samej w otwartej przestrzeni, nawet na chwilę, bez uprzedzenia.

Wąskie przejścia

Gdy we dwoje się nie zmieścicie (między samochodami, w drzwiach, w tłumie), powiedz „wąsko” i przesuń swoje ramię za plecy, tak aby dłoń znalazła się mniej więcej na wysokości krzyża. To znak dla osoby niewidomej, żeby wyprostowała rękę i przeszła dokładnie za Tobą, gęsiego. Za przejściem przywróć ramię na miejsce i idźcie dalej obok siebie.

Drzwi

• Zatrzymaj się i powiedz, czy drzwi otwierają się do Was, czy od Was, i w którą stronę.

• Najwygodniej, gdy osoba niewidoma jest po stronie zawiasów. Ty otwierasz drzwi i przechodzisz pierwszy, a ona przejmuje skrzydło drzwi wolną ręką i zamyka je za Wami.

• Jeśli trzeba zmienić stronę, zatrzymaj się i powiedz o tym. Osoba przełoży rękę na Twoje drugie ramię, przesuwając dłoń po Twoich plecach. Rób to spokojnie, bez pośpiechu.

Schody

• Podchodź do schodów na wprost, nie po skosie.

• Zatrzymaj się przy pierwszym stopniu i powiedz „schody w górę” albo „schody w dół”. Jeśli wiesz, podaj, ile ich jest i po której stronie jest poręcz.

• Daj czas na znalezienie poręczy i krawędzi pierwszego stopnia.

• Ty wchodzisz pierwszy i jesteś zawsze o jeden stopień przed osobą niewidomą. Idźcie równym rytmem.

• Na końcu schodów zatrzymaj się i powiedz „koniec schodów”.

• Schodzenie jest trudniejsze niż wchodzenie, więc w dół idźcie wolniej.

Ruchome schody i winda

• Wiele osób niewidomych woli unikać ruchomych schodów. Zaproponuj windę albo zwykłe schody.

• Jeśli osoba wybierze ruchome schody, podejdźcie do nich na wprost, zatrzymajcie się przed wejściem i powiedz, w którą stronę jadą. Pozwól osobie znaleźć poruszającą się poręcz i dopiero wtedy wejdźcie.

• W windzie powiedz, jaki przycisk naciskasz i na którym piętrze wysiadacie.

Krzesło, stół, samochód

• Krzesło: podprowadź osobę do krzesła i połóż jej dłoń na oparciu. Powiedz, w którą stronę jest zwrócone i czy przy nim jest stół. Usiądzie sama.

• Stół: możesz opisać, co jest na stole „jak na zegarze”, np. „szklanka na godzinie pierwszej”.

• Samochód: powiedz, w którą stronę jest zwrócony samochód i czy otwierasz przednie, czy tylne drzwi. Połóż dłoń osoby na krawędzi drzwi albo dachu i pozwól jej wsiąść samodzielnie. Nie popychaj jej do środka. Zanim zamkniesz drzwi, powiedz o tym.

Pożegnanie

Powiedz, że odchodzisz. Zostaw osobę w miejscu, które pozwoli jej się zorientować: przy ścianie, drzwiach, słupie, ladzie. Nie zostawiaj jej na środku placu czy holu. Krótko opisz, gdzie jest i dokąd prowadzi dalsza droga.

Najczęstsze błędy widzących

• Prowadzenie za rękę albo „pchanie przed sobą” zamiast podania ramienia.

• Łapanie za laskę lub uprząż psa przewodnika.

• Milczenie przy schodach, krawężnikach i drzwiach.

• Słowa „tu”, „tam”, „uwaga!” bez wyjaśnienia, o co chodzi.

• Patrzenie tylko pod nogi, a nie na przeszkody na wysokości głowy.

• Odejście bez słowa.

Ściąga

• Zapytaj, czy i jak pomóc.

• Podaj ramię: chwyt nad łokciem, pół kroku za Tobą.

• Patrz za dwoje, od stóp do głowy.

• Zatrzymaj się i powiedz przy schodach, krawężniku, drzwiach.

• Wąsko? Ramię za plecy, idziecie gęsiego.

• Pożegnaj się i zostaw osobę w miejscu, które coś jej mówi.

Więcej o tym, jak zaproponować pomoc na ulicy i co zrobić, gdy ktoś odmówi, przeczytasz we wpisie „Pomóc czy nie? Jak zaproponować pomoc osobie niewidomej”.

Źródła

• RNIB (Royal National Institute of Blind People, Wielka Brytania): „Guiding a blind or partially sighted person” oraz broszura „How to guide people with sight loss”.

• Guide Dogs UK: „How to guide someone with a vision impairment”.

• CNIB (Kanada): „Sighted Guide”, poradnik krok po kroku.

• Wisconsin Department of Health Services, Office for the Blind and Visually Impaired (USA): „Sighted Guide Techniques”.

• APH ConnectCenter / VisionAware (USA): „Meeting, Guiding, and Orienting a Person Who is Blind or Low Vision”.

• University of Iowa, EyeRounds (USA): „Sighted Guide Techniques for use by Individuals who are Blind or Visually Impaired”.

• Guide Dogs Victoria (Australia): „How to guide someone”; VisAbility (Australia): „Sighted Guide”; Blind Sports Victoria: poradnik prowadzenia sportowców z niepełnosprawnością wzroku.

• Blind Low Vision NZ (Nowa Zelandia): „Guiding Others”.

• Vision Ireland (Irlandia): „Guiding a Person with a Vision Impairment”.

• SGGW: „Jak pomagać osobom niewidomym i słabowidzącym”; PFRON, projekt „Pies przewodnik”: materiały edukacyjne dla szkół.

Wszystkie źródła zagraniczne są w języku angielskim.

Klauzula informacyjna

Tekst ma charakter edukacyjny i informacyjny. Opracowano go na podstawie ogólnodostępnych wytycznych organizacji wspierających osoby niewidome i słabowidzące w różnych krajach oraz polskich materiałów edukacyjnych. Opisuje podstawy techniki przewodnika dla osób widzących, które chcą pomóc. Nie zastępuje szkolenia prowadzonego przez instruktora orientacji przestrzennej ani zaleceń specjalistów, którzy znają konkretną osobę. Każda osoba niewidoma lub słabowidząca może mieć własne preferencje dotyczące sposobu prowadzenia. Najważniejsza zasada brzmi zawsze tak samo: zapytaj i słuchaj odpowiedzi. Korzystając z opisanych wskazówek, zachowaj ostrożność i dostosuj je do sytuacji, w szczególności w ruchu drogowym, na schodach i w miejscach o dużym natężeniu ruchu.