Pomóc czy nie? Jak zaproponować pomoc osobie niewidomej

W skrócie

Stoisz na przystanku. Obok osoba z białą laską przesuwa się wzdłuż krawężnika. Chcesz pomóc, ale nie wiesz, czy wypada. Może poczuje się urażona? Może zrobisz coś źle? Najprostsza odpowiedź brzmi: zapytaj. Zaproponowanie pomocy nikogo nie obraża. Obraża dopiero pomoc narzucona na siłę. Poniżej znajdziesz, jak zapytać, jak pomóc, gdy usłyszysz „tak”, i co zrobić, gdy usłyszysz „nie, dziękuję”.

Dlaczego to takie trudne

Widzący często milczą z dwóch powodów: z obawy, że urażą, albo z przekonania, że osoba niewidoma „na pewno sobie poradzi”. Obie myśli są zrozumiałe i obie bywają mylące. Osoby niewidome zwykle świetnie znają swoje codzienne trasy. Zdarzają się jednak sytuacje, w których pomoc jest naprawdę cenna: remont chodnika, zmieniony przystanek, nieznany budynek, hałas, który zagłusza dźwięki ulicy.

Osoby niewidome mówią też o czymś, czego widzący zwykle nie dostrzegają: trudno im samym poprosić o pomoc. Nie widzą, kto jest obok, czy ktoś się spieszy, czy patrzy w ich stronę. Twoje krótkie pytanie może więc ułatwić życie bardziej, niż myślisz.

Jak zapytać

• Odezwij się, zanim dotkniesz. Powiedz „dzień dobry” i zaznacz, że mówisz do tej osoby, np. „Dzień dobry, pani z laską przy przystanku”. Osoba niewidoma nie wie, że patrzysz właśnie na nią.

• Zapytaj otwarcie: „Czy mogę w czymś pomóc?”. Pytanie „Pomóc?” rzucone w przelocie łatwo przeoczyć w hałasie.

• Mów normalnie, nie głośniej i nie wolniej. Niewidzenie nie oznacza niedosłyszenia.

• Zwracaj się bezpośrednio do osoby niewidomej, nie do jej towarzysza. „Gdzie pani chce iść?”, a nie „Gdzie ona chce iść?”.

Gdy usłyszysz „tak”

Zapytaj, jak możesz pomóc. Czasem wystarczy informacja: „Autobus 175 właśnie podjeżdża” albo „Wejście do apteki jest trzy metry dalej, po prawej”. Czasem osoba poprosi, żeby ją poprowadzić.

Jak prowadzić

• Podaj ramię, nie chwytaj. Powiedz: „Proszę, moje ramię jest przy pani prawej ręce” i lekko dotknij jej dłoni swoim łokciem. Osoba niewidoma sama chwyci Cię nad łokciem i będzie szła pół kroku za Tobą. Dzięki temu czuje każdy Twój ruch: zatrzymanie, skręt, krok w dół.

• Nigdy nie ciągnij za rękę, nie pchaj i nie łap za laskę. Laska to oczy w dłoni, a nie uchwyt dla pomocnika.

• Zapowiadaj, zanim coś się stanie: „za dwa kroki schody w dół”, „teraz wąskie drzwi”, „krawężnik”. W wąskim przejściu przesuń swoje ramię za plecy. To znak, żeby osoba niewidoma przeszła tuż za Tobą.

• Przy schodach zatrzymaj się przy pierwszym stopniu, powiedz „w górę” albo „w dół” i wskaż poręcz.

• Przy krześle połóż dłoń osoby niewidomej na oparciu. Resztę zrobi sama.

• Na pasach mów, co widzisz („jest zielone, przechodzimy”), zamiast wołać z daleka „może pan iść!”.

Jak się pożegnać

Powiedz, że odchodzisz. Nie zostawiaj osoby na środku placu czy holu, tylko przy czymś, co pozwoli jej się zorientować: przy ścianie, słupie, drzwiach, kasie. I krótko opisz, gdzie jest: „Stoi pani przy wejściu do apteki, przystanek jest dziesięć kroków w lewo”.

Gdy usłyszysz „nie, dziękuję”

Uśmiechnij się i odpuść. To nie jest odrzucenie Ciebie. Osoba może właśnie ćwiczyć nową trasę z instruktorem, liczyć kroki albo po prostu wiedzieć, dokąd idzie. Szanując jej „nie”, pokazujesz, że traktujesz ją jak dorosłą, samodzielną osobę. Następnym razem warto zapytać znowu, bo kolejna osoba może odpowiedzieć „tak, chętnie”.

Pies przewodnik pracuje

• Nie głaszcz, nie wołaj, nie karm i nie zagaduj psa, gdy ma na sobie uprząż. Rozproszony pies może przeoczyć przeszkodę albo krawężnik.

• Jeśli chcesz pomóc, mów do człowieka, nie do psa.

• Osoba z psem asystującym ma prawo wejść z nim do budynków użyteczności publicznej, np. sklepu, urzędu, przychodni czy restauracji. Wynika to z art. 20a ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Jeśli jesteś sprzedawcą lub pracujesz w recepcji, wiedza o tym oszczędzi wszystkim nieprzyjemnych sytuacji.

Kilka rzeczy, które warto wiedzieć

• Nie każda osoba z białą laską nie widzi nic. Wiele osób słabowidzących korzysta z laski, bo widzi np. tylko środek obrazu albo słabo po zmroku. Jeśli ktoś z laską czyta coś z bliska w telefonie, nie ma w tym nic dziwnego.

• Słowa „zobacz”, „do zobaczenia”, „patrz” są w porządku. Osoby niewidome też ich używają.

• Nie pytaj od razu, dlaczego ktoś nie widzi. To prywatna sprawa. Jeśli ta osoba zechce o tym mówić, powie sama.

Ściąga na co dzień

• Najpierw głos, potem ewentualnie dotyk.

• Pytaj, czy i jak pomóc.

• Ramię, a nie ręka: osoba niewidoma trzyma Ciebie, a nie Ty ją.

• Mów konkretnie: „w lewo”, „trzy kroki”, „schody w dół”.

• Szanuj „nie”.

• Pożegnaj się i zostaw osobę w miejscu, które coś jej mówi.

Jeśli masz w rodzinie dziecko niewidome albo uczysz ucznia z niepełnosprawnością wzroku, przeczytaj też „Jak wspierać niewidome dziecko w samodzielności?” oraz „Uczeń z niepełnosprawnością wzroku: jak wspierać?”.

Źródła

• Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, art. 20a (prawo wstępu z psem asystującym).

• SGGW: „Jak pomagać osobom niewidomym i słabowidzącym” (poradnik).

• PFRON, projekt „Pies przewodnik”: materiały edukacyjne dla szkół.

• Guide Dogs for the Blind: „When You Meet a Person Who is Blind”; Wisconsin Department of Health Services: „Do's and Don'ts When Interacting with a Person who is Blind” (w języku angielskim).

• Wypowiedzi osób niewidomych na forum r/Blind o proponowaniu pomocy przez nieznajomych (2025, w języku angielskim).

Tekst ma charakter edukacyjny. Każda osoba ma własne potrzeby. Najlepszą wskazówką zawsze jest to, co powie Ci ona sama.