Samodzielność w domu: poradnik dla rodziców i opiekunów dzieci i młodzieży niewidomych i słabowidzących. Część 2.

Seria w trzech częściach.

Wpis w skrócie

• Jedna zasada pomaga w każdym wieku: rzeczy mają swoje stałe miejsca.

• Zaznaczamy, co sprawdzi się lepiej u młodszych dzieci, a co u młodzieży. Podajemy też wskazówki dla dzieci słabowidzących.

• Część 1: kuchnia, posiłki, sprzątanie i pranie.

• Część 2: higiena, ubrania, zakupy, pieniądze oraz leki.

• Część 3: orientacja przestrzenna, dostępność cyfrowa.

• Na końcu znajdziesz zastrzeżenie i listę źródeł.

Zanim zaczniemy

Samodzielność w domu składa się z wielu drobnych umiejętności. Dziecko nie nauczy się ich w tydzień, a Ty nie musisz być perfekcyjnym nauczycielem. Wystarczy, że będziesz konsekwentnym przewodnikiem.

Te wskazówki powstały na bazie porad dla dorosłych niewidomych i słabowidzących. Przepisaliśmy je tak, żeby pasowały do dzieci i nastolatków, bo dziecko uczy się inaczej niż dorosły: potrzebuje zabawy, powtórzeń i bezpiecznych granic.

Jak czytać oznaczenia w tekście

• Młodsze dzieci oznacza mniej więcej wiek od 3 do 9 lat.

• Młodzież oznacza mniej więcej wiek od 10 do 18 lat. To tylko orientacyjne granice. Zawsze patrz na konkretne dziecko.

• Dziecko słabowidzące oznacza dziecko, które wykorzystuje resztki wzroku. Takie dziecko widzi inaczej niż rówieśnicy, a jego widzenie może się zmieniać w ciągu dnia, zależnie od światła i zmęczenia.

• O&M to skrót od orientacji przestrzennej i poruszania się. Uczy tego instruktor orientacji przestrzennej.

• Tyflopedagog to nauczyciel specjalizujący się w pracy z osobami niewidomymi i słabowidzącymi.

Zasada numer jeden: stałe miejsca

Osoba, która nie korzysta ze wzroku, wiele czynności wykonuje z pamięci. Dotykiem ogarnia pojedyncze punkty przestrzeni, a nie cały pokój. Dlatego rzecz odłożona w innym miejscu bywa po prostu nie do znalezienia, a przesunięty kubek łatwo zrzucić.

• Młodsze dzieci: wyznacz dziecku własną półkę, szufladę lub pojemnik i zawsze zostawiaj tam te same rzeczy. Nazywaj przedmioty, kiedy dajesz je do ręki. Zabawki wracają do tego samego kosza stojącego w tym samym miejscu.

• Młodzież: wprowadź w domu prostą umowę. Kto przesuwa rzecz lub meble, ten mówi o tym na głos. Nastolatek współdecyduje o układzie swojego pokoju i szafy.

• Dziecko słabowidzące: do stałych miejsc dodaj kontrast i dobre światło, na przykład ciemny kubek na jasnym blacie, kolorowa taśma na krawędzi półki, lampka bez odblasków.

Cała rodzina powinna tego przestrzegać. Nawet babcia sprzątająca wizytę gości.

Część 2. Higiena, ubrania, zakupy i zdrowie

Ta część dotyczy rzeczy bardzo osobistych. Dzieci widzące uczą się wielu z nich przez obserwację. Dziecko niewidome często potrzebuje, żeby ktoś powiedział to wprost, spokojnie i wcześniej niż u rówieśników.

Higiena i wygląd

• Młodsze dzieci: wspólne mycie zębów, rozczesywanie włosów i mycie rąk przy tej samej umywalce, w tej samej kolejności. Opisuj słowami każdy krok.

• Młodzież: czas na rozmowy o dojrzewaniu, higienie intymnej, zmianach ciała i zapachach. Mów konkretnie, bez zawstydzania, korzystaj z modeli lub opisów, a w razie potrzeby poproś o pomoc lekarza, psychologa lub pedagoga. Pozwól nastolatkowi samemu wybierać kosmetyki.

• Przy zakupach kosmetyków unikaj identycznych butelek, na przykład szamponu i odżywki. Zapamiętaj, co jest w której. Pomaga gumka na jednej z nich albo naklejka z wypukłym znakiem.

• Ręczniki rozpoznasz po wielkości, fakturze lub haftowanym znaku. Każdy domownik może mieć inny kolor i inną wielkość.

• Dziecko słabowidzące: lustro z powiększeniem i dobre światło przy umywalce. Kontrastowe kolory szczoteczki i kubka.

Ubrania i kolory

Znajomość kolorów to ważna wiedza społeczna, również dla dziecka niewidomego od urodzenia. Dziecko nie widzi zielonej trawy, ale może wiedzieć, że trawa jest zielona.

• Młodsze dzieci: nazywaj kolory przy ubieraniu i dawaj im sens, jak niebo jest niebieskie, a banan żółty. Zestawiaj ubrania w komplety i trzymaj w jednym miejscu, na przykład w jednej szufladzie lub w pudełku.

• Młodzież: kolory sprawdzaj z osobą widzącą, testerem kolorów lub aplikacją w smartfonie. Dobrym sposobem są małe znaczki, agrafki lub supełki wszyte w metki. Dla nastolatka ubranie to wyrażanie siebie, więc pozwól mu wybierać styl. Warto chodzić do sklepów z doradcą.

• Dziecko, które straciło wzrok później, pamięta kolory. To duży atut: wystarczy, że zapamięta, jaki kolor ma każda część garderoby.

• Dziecko słabowidzące: pytaj, przy jakim świetle widzi kolory najlepiej. Nie każdy kolor jest dla niego wyraźny.

Zakupy i pieniądze

• Młodsze dzieci: zabawa w sklep, liczenie monet i rozpoznawanie ich po wielkości, wadze i krawędzi. Przy realnych zakupach niech dziecko trzyma koszyk i dotyka produktów.

• Młodzież: banknoty można mierzyć miarką do banknotów, a monety rozpoznawać po wielkości, grubości, ciężarze i krawędzi: ząbkowanej, gładkiej lub na przemian. Przed zakupami posortuj pieniądze i przygotuj orientacyjną sumę.

• Młodzież: ucz płacenia kartą, telefonem i kodem BLIK. Sprawdź, czy aplikacja banku działa z czytnikiem ekranu. To jest też lekcja dostępności cyfrowej: usługa, która nie jest dostępna, nie jest winą użytkownika.

• Naucz dziecko prosić o pomoc i odmawiać pomocy. Dobrze brzmi: „Poproszę o pomoc w znalezieniu płatków owsianych” oraz „Dziękuję, poradzę sobie”. Dużo supermarketów ma asystenta osoby z niepełnosprawnością.

• Dziecko słabowidzące: małe lupy, dobre światło i zgoda na to, żeby przybliżyć napis do oczu. Nie karć za to.

Zdrowie i leki

Leki w przypadku dzieci zawsze podaje i nadzoruje dorosły, zgodnie z zaleceniami lekarza. Pod ich nadzorem można zacząć uczyć samodzielności.

• Młodsze dzieci: ćwicz rozpoznawanie rzeczy takich jak apteczka, plaster, termometr. Pozwól dziecku dotknąć ich i nazwać. Leków dziecku nie dawaj do zabawy.

• Młodzież: nastolatek uczy się nazw swoich leków, ich wyglądu i opakowania. Coraz więcej leków ma oznaczenia brajlowskie. Można używać pudełka z przegródkami na dni tygodnia, które wypełnia razem z rodzicem lub opiekunem. Istnieją też mówiące termometry i glukometry.

• Wszystko, co dotyczy dawkowania, cukrzycy i innych chorób, ustalaj wyłącznie z lekarzem.

• Dziecko słabowidzące: ucz rozumienia zaleceń okulisty, takich jak okulary, lupy i oświetlenie. Dziecko powinno wiedzieć, po co to wszystko.

Źródła:

• FamilyConnect (American Printing House): informacje dla rodziców dzieci z wadą wzroku

• Paths to Literacy: materiały o nauce dzieci niewidomych i słabowidzących

• Perkins School for the Blind: materiały dla rodzin i nauczycieli

• Polski Związek Niewidomych

Klauzula: Materiał edukacyjny; nie stanowi porady prawnej ani oceny zgodności konkretnego rozwiązania.