Samodzielność w domu.

Część 1.

Samodzielność dziecka nie zaczyna się w dorosłości. Rozwija się podczas codziennych, pozornie prostych czynności: odkładania kubka na półkę, przygotowywania kanapki, wycierania stołu czy segregowania ubrań przed praniem.

Dla dziecka niewidomego lub słabowidzącego nauka tych umiejętności może wymagać innych sposobów przekazywania informacji, dostosowania otoczenia i większej liczby ćwiczeń. Nie oznacza to jednak, że powinno być wyręczane.

Najważniejszym zadaniem rodzica nie jest wykonanie czynności za dziecko, lecz stworzenie warunków, w których będzie ono mogło stopniowo nauczyć się wykonywać ją samodzielnie.

W tym poradniku przedstawiamy praktyczne sposoby wspierania dzieci i nastolatków w trzech obszarach życia domowego: przygotowywaniu posiłków, sprzątaniu i praniu. Pokazujemy również, jak dostosować przestrzeń oraz sposób nauczania do możliwości wzrokowych i rozwojowych dziecka.

Dlaczego warto uczyć samodzielności od najmłodszych lat?

Dzieci uczą się wielu codziennych czynności, obserwując dorosłych i naśladując ich zachowania. Dziecko z niepełnosprawnością wzroku może mieć ograniczony dostęp do takich doświadczeń. Nie zawsze zauważy, jak rodzic odmierza składniki, układa naczynia czy obsługuje pralkę.

Dlatego niektóre umiejętności wymagają bardziej świadomego i bezpośredniego nauczania.

W tyflopedagogice czynności codziennego życia należą do ważnych obszarów tak zwanego rozszerzonego programu nauczania (ang. Expanded Core Curriculum, ECC). Obejmuje on umiejętności potrzebne osobom niewidomym i słabowidzącym do uczenia się, poruszania, podejmowania decyzji i możliwie niezależnego funkcjonowania.

Ważna jest jednak różnica między samodzielnością a wykonywaniem wszystkiego bez pomocy. Samodzielne dziecko potrafi również rozpoznać sytuację, w której potrzebuje wsparcia, poprosić o nie i zdecydować, jak chce wykonać zadanie.

Nie każde dziecko będzie uczyć się w tym samym tempie. Znaczenie mają między innymi wiek, wcześniejsze doświadczenia, możliwości ruchowe i poznawcze, sposób korzystania ze wzroku oraz ewentualne dodatkowe niepełnosprawności.

Punktem wyjścia powinny być rzeczywiste umiejętności dziecka, a nie wyłącznie jego wiek.

Stałe miejsca przedmiotów – podstawa dobrej organizacji

Uporządkowana przestrzeń ułatwia orientację w domu. Dziecko, które wie, gdzie znajdują się przedmioty, może szybciej je odnaleźć, użyć ich i odłożyć na miejsce.

Dla osoby niewidomej nieoczekiwana zmiana położenia przedmiotu może być istotną przeszkodą. Przesunięte krzesło, otwarte drzwiczki szafki czy kubek pozostawiony na krawędzi stołu mogą również stanowić zagrożenie.

Nie chodzi o to, aby nigdy niczego nie przestawiać. Ważne, żeby zmiany były przewidywalne, a dziecko wiedziało, co zostało zmienione.

Jak zorganizować przestrzeń?

• Młodsze dzieci: wyznacz miejsce na ulubione zabawki, kubek, talerzyk lub przybory. Zachęcaj do odkładania rzeczy po zakończeniu czynności.

• Starsze dzieci i nastolatki: pozwól im współdecydować o organizacji pokoju, szafy i dostępnych półek kuchennych. Wspólnie ustalcie miejsca przechowywania przedmiotów.

• Dzieci słabowidzące: dobieraj kolory i kontrasty zgodnie z indywidualnymi potrzebami. Jasny przedmiot może być łatwiejszy do odnalezienia na ciemnym tle, ale nie jest to rozwiązanie odpowiednie dla każdego dziecka.

Wszyscy domownicy powinni znać ustalone zasady. Jeżeli ktoś zmienia ustawienie mebli lub przenosi ważny przedmiot, powinien poinformować o tym dziecko.

Stałość otoczenia wspiera samodzielność, natomiast stopniowe poznawanie nowych układów przestrzeni pomaga rozwijać elastyczność i umiejętność odnajdywania się w nieznanych miejscach.

Jak uczyć dziecko przez dotyk, słuch i słowny opis?

Dziecko niewidome poznaje przedmioty i czynności przede wszystkim dzięki dostępnym mu zmysłom, ruchowi oraz informacjom otrzymywanym od innych osób.

Samo polecenie „Zrób tak jak ja” może być niewystarczające. Dziecko potrzebuje wiedzieć, co dokładnie robi dorosły, gdzie znajdują się przedmioty i jaki jest cel kolejnych czynności.

Używaj konkretnych opisów

Zamiast mówić „Połóż to tutaj”, powiedz:

„Połóż łyżkę po prawej stronie talerza, na podkładce”.

Zamiast „Uważaj, tam coś stoi”, powiedz:

„Przed Tobą, blisko prawej krawędzi blatu, stoi miska”.

Pomagają określenia kierunku, położenia, wielkości, kształtu i faktury. Punkty odniesienia powinny być zrozumiałe dla dziecka.

Nie trzeba jednak opisywać każdej sekundy wykonywanej czynności. Nadmiar informacji może utrudniać koncentrację. Najważniejsze są opisy pozwalające zrozumieć działanie i bezpiecznie uczestniczyć w zadaniu.

Pozwalaj poznawać przedmioty dotykiem

Jeżeli przedmiot jest bezpieczny, pozwól dziecku dokładnie go zbadać.

Może poznać kształt łyżki, uchwyt kubka, fakturę gąbki, wielkość miski czy sposób otwierania pojemnika.

Warto nazywać cechy przedmiotów: gładki, szorstki, miękki, twardy, lekki, ciężki, mokry lub suchy.

Opisuj także kolory i cechy wizualne, nawet jeśli dziecko jest niewidome od urodzenia. Kolory są częścią wiedzy o świecie, języka i codziennych relacji społecznych.

Stosuj metodę „ręka pod ręką”

Jedną z metod wspierania poznawania dotykowego jest technika nazywana „ręka pod ręką” (hand-under-hand).

Polega ona na tym, że dziecko dobrowolnie kładzie swoją dłoń na dłoni osoby pokazującej czynność. Może w ten sposób obserwować dotykiem ruch i zdecydować, czy chce go powtórzyć.

Metoda ta pozwala ograniczyć przymusowe prowadzenie dłoni dziecka. Nie należy jednak zakładać, że każdemu będzie odpowiadała. Trzeba uwzględnić jego zgodę, komfort sensoryczny i możliwości ruchowe.

Nie stosuj tej metody do prowadzenia dłoni dziecka przy ostrym nożu, otwartym ogniu lub gorącej powierzchni.

Orientacja przestrzenna zaczyna się również w domu

Orientacja przestrzenna i samodzielne poruszanie się, określane również skrótem O&M (od ang. Orientation and Mobility), to umiejętności pozwalające rozpoznawać własne położenie i bezpiecznie przemieszczać się w otoczeniu.

Dziecko rozwija je nie tylko podczas zajęć z instruktorem, lecz także w codziennych sytuacjach domowych.

Kuchnia może być jednym z miejsc ćwiczenia orientacji, pod warunkiem właściwego przygotowania przestrzeni i usunięcia zagrożeń.

Jak ćwiczyć orientację w kuchni?

Zacznij od wspólnego poznania pomieszczenia.

Pokaż dziecku lokalizację drzwi, stołu, lodówki, zlewu i dostępnych szafek. Wyjaśnij, do czego służą poszczególne miejsca.

Następnie ćwiczcie proste trasy, na przykład od drzwi do stołu albo od stołu do lodówki. Dziecko powinno poznawać stałe punkty odniesienia i stopniowo uczyć się planowania drogi.

Starsze dzieci mogą poznawać podział kuchni na strefy: przechowywania produktów, przygotowywania jedzenia, gotowania oraz zmywania.

Warto również ćwiczyć orientację w innych, bezpiecznych pomieszczeniach, aby dziecko nie opierało swoich umiejętności wyłącznie na pamięci jednego układu mebli.

Specjalistyczne techniki ochronne i sposoby poruszania się powinny być dobierane oraz nauczane przez odpowiednio przygotowanego instruktora orientacji przestrzennej.

Pierwsze obowiązki w kuchni

Kuchnia daje wiele okazji do nauki. Dziecko poznaje właściwości produktów, zależności przestrzenne, kolejność działań oraz zasady bezpieczeństwa.

Początkowo warto wybierać czynności niewymagające używania ostrych narzędzi ani gorących urządzeń.

Przykładami są mycie owoców, mieszanie zimnych składników, przygotowanie nakrycia stołu lub odmierzanie produktów bezpiecznymi miarkami.

Rozpoznawanie i oznaczanie produktów

Produkty można identyfikować na różne sposoby: po kształcie opakowania, fakturze, stałym miejscu przechowywania lub specjalnym oznaczeniu.

W zależności od potrzeb przydatne mogą być:

• duże, kontrastowe etykiety;

• oznaczenia brajlowskie;

• wypukłe symbole i znaczniki dotykowe;

• nagrania głosowe;

• etykiety z kodami QR lub znacznikami NFC, obsługiwane przez odpowiednio skonfigurowane urządzenia.

Kod QR jest oznaczeniem graficznym odczytywanym za pomocą aparatu urządzenia. NFC pozwala na odczyt danych po zbliżeniu zgodnego czytnika do znacznika.

Takie rozwiązania mogą ułatwiać rozpoznawanie produktów, ale powinny być wcześniej sprawdzone pod kątem dostępności i niezawodności.

Aplikacje rozpoznające obraz lub tekst mogą się mylić. Nie powinny być jedynym źródłem informacji o alergenach, składzie produktu czy jego terminie przydatności.

Ważne: żywność może być niebezpieczna mimo prawidłowego zapachu i wyglądu. Ucz dziecko korzystania z dat, zasad przechowywania i informacji na opakowaniach. Nie sprawdzajcie bezpieczeństwa podejrzanego produktu przez próbowanie go.

Nakrywanie do stołu i samodzielne jedzenie

Nakrywanie do stołu jest dobrym ćwiczeniem planowania, orientacji przestrzennej i koordynacji ruchów.

Młodsze dziecko może zacząć od ustawienia podkładki, talerza i kubka. Z czasem wprowadzaj kolejne elementy, zachowując zrozumiałą kolejność.

Przydatna bywa mata antypoślizgowa, a w przypadku niektórych dzieci również talerz z podwyższonym brzegiem.

Przy opisywaniu położenia jedzenia można korzystać z tak zwanej metody zegara.

Wyobraźmy sobie, że talerz jest tarczą zegara. Godzina dwunasta znajduje się po stronie dalszej od dziecka, a szósta – po stronie bliższej.

Można powiedzieć:

„Na godzinie dwunastej są ziemniaki, na trzeciej marchewka, a na dziewiątej mięso”.

Dzieciom, które nie rozumieją jeszcze tarczy zegara, lepiej podawać położenie w prostszy sposób, używając określeń „bliżej”, „dalej”, „z lewej strony” lub „z prawej strony”.

Pozwól dziecku poznać położenie jedzenia w bezpieczny dla niego sposób. Korzystanie z dotyku podczas nauki nie powinno być automatycznie traktowane jako niewłaściwe zachowanie.

Nalewanie napojów i odmierzanie składników

Naukę nalewania najlepiej rozpocząć od zimnej wody.

Postaw stabilny kubek na tacy lub macie antypoślizgowej. Wykorzystaj lekki dzbanek z niewielką ilością wody.

Pokaż dziecku, gdzie znajduje się wylewka i jak kontrolować przechylenie naczynia. Ćwiczcie powoli, bez pośpiechu.

Nie wszystkie sposoby sprawdzania poziomu cieczy są odpowiednie w każdej sytuacji. W przypadku gorących płynów nie należy używać palca do określania stopnia napełnienia kubka.

Pomocne mogą być przeznaczone do tego czujniki poziomu cieczy, odpowiednio dobrane i stosowane zgodnie z instrukcją.

Do odmierzania składników można wykorzystać miarki o różnych wielkościach, wypukłe oznaczenia lub wagę mówiącą.

Krojenie – od bezpiecznych ćwiczeń do trudniejszych zadań

Pierwsze ćwiczenia nie muszą wymagać ostrego noża.

Dziecko może dzielić miękkie produkty przy użyciu bezpiecznego, dostosowanego do jego umiejętności narzędzia, pod nadzorem dorosłego.

Starsze dziecko, które opanowało podstawowe czynności, może stopniowo poznawać zasady pracy z odpowiednim nożem kuchennym.

Ważne są stabilna deska, właściwy chwyt, bezpieczna pozycja dłoni oraz przewidywalne miejsce odkładania narzędzia.

Nie należy uczyć krojenia przez przypadkowe kierowanie palców w stronę ostrza. Technikę trzeba dobrać indywidualnie, a jej pierwsze zastosowania powinny odbywać się pod bezpośrednim nadzorem kompetentnej osoby dorosłej.

Gotowanie i korzystanie z urządzeń

Praca z gorącymi urządzeniami wymaga szczególnej ostrożności.

Naukę rozpoczynaj od rozpoznawania elementów urządzenia, kiedy jest wyłączone i całkowicie chłodne. Wyjaśnij funkcje przycisków, położenie elementów grzejnych i zasady bezpiecznego użytkowania.

Dopiero po opanowaniu podstaw można rozważać bardziej złożone czynności.

Nie należy zakładać, że kuchenka mikrofalowa jest zawsze prostsza lub bezpieczniejsza. Również ona może powodować oparzenia, na przykład wskutek nierównomiernego podgrzewania potraw.

Dziecko powinno wiedzieć, że nie wolno sprawdzać temperatury płyty grzewczej ani obecności płomienia dłonią.

Stopień samodzielności przy gotowaniu ustala się na podstawie rzeczywistych umiejętności, charakteru urządzenia i poziomu ryzyka. Czynności wymagające bezpośredniego nadzoru nie powinny być wykonywane bez osoby dorosłej tylko dlatego, że dziecko wielokrotnie je obserwowało.

Bezpieczeństwo w kuchni – zasady dla całej rodziny

Bezpieczeństwo nie powinno oznaczać rezygnacji z nauki. Powinno być jej integralną częścią.

Rodzice i opiekunowie powinni zadbać o następujące kwestie:

1. Przewidywalne otoczenie. Przejścia pozostają wolne, a drzwiczki i szuflady nie stanowią przeszkód. Szczególnie ważne jest unikanie drzwiczek pozostawionych częściowo otwartych.

2. Bezpieczne przechowywanie narzędzi. Noże i inne ostre przedmioty są przechowywane w wyznaczonym, odpowiednio zabezpieczonym miejscu.

3. Ochrona przed oparzeniami. Uchwyty naczyń nie wystają poza krawędź kuchenki i nie znajdują się bezpośrednio nad sąsiednim źródłem ciepła.

4. Środki chemiczne. Detergenty przechowuje się w oryginalnych, oznakowanych opakowaniach, oddzielnie od żywności i poza dostępem młodszych dzieci.

5. Odpowiednie urządzenia alarmowe. W mieszkaniu należy zadbać o właściwe czujki dymu oraz, tam gdzie występuje zagrożenie tlenkiem węgla, odpowiednie czujki CO. Detektor gazu jest osobnym urządzeniem. Dobór, montaż i konserwacja powinny być zgodne z wymaganiami i instrukcjami.

6. Znajomość zasad reagowania. Dziecko uczy się, kiedy przerwać czynność, oddalić się od niebezpiecznego miejsca i poprosić o pomoc.

7. Wzywanie pomocy. W miarę możliwości dziecko powinno znać numer alarmowy 112 i wiedzieć, kiedy się z niego korzysta. Sposób wezwania pomocy należy przećwiczyć bez wykonywania próbnych połączeń z numerem alarmowym.

Warto pamiętać, że niewidzenie zagrożenia nie zawsze oznacza niemożność jego rozpoznania. Dziecko może nauczyć się wykorzystywać odpowiednio dobrane informacje dotykowe, słuchowe i przestrzenne, ale żadna z tych metod nie zastępuje właściwych zabezpieczeń.

Sprzątanie – nauka systematyczności i odpowiedzialności

Sprzątanie rozwija nie tylko umiejętności praktyczne. Uczy organizowania pracy, rozpoznawania efektu działania i dbania o wspólną przestrzeń.

Dla młodszego dziecka odpowiednim początkiem może być zbieranie zabawek, odkładanie przedmiotów na półki lub przecieranie niewielkiej powierzchni wilgotną ściereczką.

Starsze dziecko może stopniowo przejmować odpowiedzialność za sprzątanie biurka, półek i podłogi.

Jak uczyć skutecznego sprzątania?

Pomocne jest dzielenie powierzchni na mniejsze obszary i czyszczenie ich w ustalonej kolejności.

Przykładowo podczas wycierania stołu można przesuwać ściereczkę równoległymi pasami, tak aby kolejne ruchy częściowo obejmowały wcześniej przetarty obszar.

Podobną zasadę można wykorzystać podczas odkurzania.

Przed rozpoczęciem sprzątania warto usunąć przedmioty z podłogi i ustalić ich miejsce. Dziecko powinno wiedzieć, co zostało przesunięte i gdzie zostanie odłożone.

Kontrola czystości może opierać się na więcej niż jednym sposobie. Dotyk pomaga wykryć niektóre zabrudzenia, ale nie pozwala stwierdzić obecności wszystkich drobnoustrojów ani pozostałości środków chemicznych.

Dlatego równie ważne są właściwa kolejność czynności, odpowiednie środki, higiena rąk i przestrzeganie instrukcji.

Dziecko nie powinno samodzielnie używać silnych preparatów czyszczących, dopóki nie ma odpowiednich umiejętności i warunków bezpiecznej pracy.

Pranie – od sortowania ubrań do obsługi pralki

Pranie można podzielić na kilka etapów: zbieranie odzieży, sortowanie, dobór programu, dozowanie środka piorącego, suszenie i odkładanie czystych rzeczy.

Nie trzeba uczyć wszystkich etapów jednocześnie.

Młodsze dzieci

Zachęcaj dziecko do wrzucania brudnych ubrań do kosza, dobierania skarpetek w pary i odkładania czystej odzieży do szuflad.

Można wykorzystać pojemniki o różnej fakturze albo stałe miejsca przechowywania.

Pozwalaj dziecku poznawać różne rodzaje materiałów i opowiadaj, czym się różnią.

Starsze dzieci i nastolatki

Nastolatek może stopniowo uczyć się sortowania odzieży, rozpoznawania rodzaju tkanin, odczytywania zaleceń producenta i obsługi pralki.

Jeżeli nie rozpoznaje kolorów wzrokowo, może korzystać z dostępnych oznaczeń, odpowiednio sprawdzonych narzędzi do identyfikacji kolorów lub pomocy innej osoby. Ważne jest stworzenie systemu, który będzie działał również poza domem.

W obsłudze pralki mogą pomóc wypukłe oznaczenia, etykiety brajlowskie, kontrastowe napisy lub dostępne funkcje głosowe.

Przed zastosowaniem oznaczeń sprawdź, czy nie przeszkadzają w bezpiecznej obsłudze urządzenia.

Nie należy zakładać, że każde urządzenie z fizycznymi przyciskami jest automatycznie dostępne. Liczy się możliwość jednoznacznego rozpoznania ustawień i otrzymania informacji zwrotnej o wykonanej czynności.

Podczas nauki ważne jest również bezpieczne dozowanie detergentów oraz rozumienie zasad ich przechowywania. Kapsułki i skoncentrowane środki piorące powinny pozostawać poza zasięgiem młodszych dzieci.

Jak wspierać dziecko słabowidzące?

Dzieci słabowidzące stanowią bardzo zróżnicowaną grupę. Dwie osoby o podobnych wynikach badania ostrości wzroku mogą w odmienny sposób korzystać z widzenia w codziennych sytuacjach.

Znaczenie mogą mieć między innymi pole widzenia, wrażliwość na olśnienie, zdolność rozpoznawania kontrastu, oświetlenie i zmęczenie wzrokowe.

Dlatego dostosowanie otoczenia nie powinno polegać na mechanicznym zwiększaniu ilości światła.

Czasem korzystniejsze jest silniejsze oświetlenie blatu, a czasem jego rozproszenie, ograniczenie odblasków lub zmiana kierunku padania światła.

W codziennych czynnościach pomocne mogą być:

• kontrastowe naczynia i deski do krojenia;

• duże, wyraźne etykiety;

• jednolite podkładki ułatwiające odnajdywanie przedmiotów;

• oświetlenie dobrane do konkretnej czynności;

• ograniczenie odblasków;

• dostępne powiększenie i funkcje urządzeń elektronicznych.

Najważniejsze jest pytanie dziecka, co rzeczywiście ułatwia mu wykonanie zadania.

Nie należy oceniać możliwości wzrokowych wyłącznie na podstawie tego, że dziecko poradziło sobie w podobnej sytuacji dzień wcześniej.

W razie potrzeby dobór pomocy optycznych i warunków korzystania ze wzroku warto skonsultować ze specjalistą.

Jak uczyć, żeby nie wyręczać?

Skuteczna nauka umiejętności codziennego życia opiera się na stopniowym przekazywaniu odpowiedzialności dziecku.

W praktyce pomocna jest następująca kolejność:

1. Wyjaśnij cel. Dziecko powinno wiedzieć, co będzie robić i dlaczego.

2. Pozwól poznać potrzebne przedmioty. Daj czas na bezpieczne badanie ich budowy i funkcji.

3. Pokaż lub opisz czynność. Dostosuj sposób przekazywania informacji do możliwości dziecka.

4. Podziel zadanie na etapy. Na początku ćwiczcie niewielkie fragmenty.

5. Pozwól samodzielnie spróbować. Pomagaj tylko w zakresie potrzebnym do bezpieczeństwa i wykonania zadania.

6. Przekazuj konkretną informację zwrotną. Zamiast ogólnego „Świetnie!” możesz powiedzieć: „Ustawiłeś kubek na środku tacy, dlatego łatwiej było Ci nalać wodę”.

7. Stopniowo zmniejszaj wsparcie. Obserwuj, które części zadania dziecko wykonuje już bez pomocy.

Nie każda pomyłka wymaga natychmiastowej interwencji. Rozlanie niewielkiej ilości zimnej wody może być okazją do wspólnego posprzątania i znalezienia lepszego rozwiązania.

Inaczej należy reagować w sytuacji ryzyka oparzenia, skaleczenia, zatrucia lub innego urazu. Wtedy bezpieczeństwo ma pierwszeństwo przed samodzielnym eksperymentowaniem.

Dobrą praktyką jest także umożliwienie dziecku wyboru: od której czynności chce zacząć, jakiego narzędzia chce użyć i kiedy potrzebuje przerwy.

Pierwszy tydzień – mały plan dla rodzica

Nie trzeba wprowadzać wszystkich zmian naraz. Warto wybrać jedną lub dwie umiejętności, które mają znaczenie w codziennym życiu dziecka.

Dzień 1: wspólnie ustalcie miejsce przechowywania kilku przedmiotów.

Dzień 2: poćwiczcie rozpoznawanie i odkładanie ich na miejsce.

Dzień 3: przygotujcie stanowisko do prostego zadania kuchennego.

Dzień 4: przećwiczcie nalewanie zimnej wody lub odmierzanie suchego produktu.

Dzień 5: włącz dziecko w bezpieczne sprzątanie niewielkiego obszaru.

Dzień 6: wybierzcie jedną czynność związaną z praniem, na przykład sortowanie lub składanie ubrań.

Dzień 7: porozmawiajcie o tym, co było łatwe, co sprawiło trudność i którą czynność dziecko chciałoby powtórzyć.

To propozycja organizacji nauki, a nie obowiązkowy harmonogram. Jedna umiejętność może wymagać kilku dni albo wielu tygodni ćwiczeń.

Postęp nie zawsze oznacza wykonanie większej liczby zadań. Może nim być także lepsze rozumienie czynności, samodzielne przygotowanie stanowiska lub umiejętność rozpoznania sytuacji wymagającej pomocy.

Samodzielność to proces, nie wyścig

Wspieranie dziecka niewidomego lub słabowidzącego wymaga cierpliwości, ale przede wszystkim uważności na jego indywidualne możliwości i potrzeby.

Dziecko potrzebuje okazji do uczestniczenia w codziennym życiu rodziny, podejmowania decyzji i nabywania doświadczeń.

Nie musi od razu przygotowywać całego posiłku, samodzielnie obsługiwać pralki czy sprzątać pokoju bez wsparcia.

Wystarczy, że stopniowo będzie rozumiało coraz więcej czynności i przejmowało odpowiedzialność za te, które potrafi bezpiecznie wykonać.

Celem wychowania do samodzielności nie jest udowodnienie, że dziecko poradzi sobie ze wszystkim bez pomocy. Celem jest wyposażenie go w umiejętności, wiedzę i pewność potrzebne do kierowania własnym życiem.

Co dalej w serii?

W drugiej części poradnika zajmiemy się higieną osobistą, ubieraniem się, zakupami, pieniędzmi oraz bezpiecznym organizowaniem codziennych obowiązków.

Trzecia część będzie poświęcona samodzielnemu poruszaniu się poza domem, korzystaniu z dostępnych technologii i rozwijaniu niezależności w kolejnych etapach życia.

Źródła i materiały do dalszej lektury

Poniższe materiały pochodzą od organizacji specjalizujących się w edukacji i rehabilitacji osób z niepełnosprawnością wzroku oraz instytucji zajmujących się bezpieczeństwem.

1. American Printing House for the Blind – FamilyConnect. Independent Living. Omówienie umiejętności codziennego życia jako elementu rozszerzonego programu nauczania.

2. American Printing House for the Blind – FamilyConnect. Cooking up Independence with a Child who is Visually Impaired. Materiał o rozwijaniu samodzielności dzieci podczas przygotowywania jedzenia.

3. American Printing House for the Blind – FamilyConnect. Helping Your Preschooler Practice Orientation and Mobility Skills. Praktyczne ćwiczenia orientacji przestrzennej w domu i jego otoczeniu.

4. Perkins School for the Blind. Cooking and Kitchen Tools. Ćwiczenia umożliwiające poznawanie kuchni, narzędzi oraz podstaw przygotowywania posiłków.

5. Perkins School for the Blind. Learning about Laundry. Materiał o nauczaniu prania, oznaczaniu urządzeń i rozwijaniu rozumienia kolejnych etapów czynności.

6. Royal National Institute of Blind People (RNIB). How to Make School Lunch More Enjoyable for Children with Vision Impairment. Wskazówki dotyczące dostępnych posiłków i opisywania zawartości talerza metodą zegara.

7. Perkins School for the Blind. Maintaining Hygiene and Care for Children with Multiple Disabilities. Przykłady wykorzystywania metody „ręka pod ręką” w nauczaniu czynności pielęgnacyjnych.

8. FoodSafety.gov. New Chef in the House? Use Food Safety to Cook Easy Meals. Zasady bezpieczeństwa żywności, w tym ograniczenia oceny jej bezpieczeństwa za pomocą zmysłów.

9. Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej. Obowiązek instalowania autonomicznych czujek dymu i czadu. Informacje dotyczące zabezpieczeń przeciwpożarowych i zagrożenia tlenkiem węgla.

10. World Wide Web Consortium – Web Accessibility Initiative (W3C WAI). Writing for Web Accessibility oraz Headings – Page Structure Tutorial. Wskazówki dotyczące przygotowywania dostępnych treści internetowych.

Materiały anglojęzyczne przedstawiają zasady i przykłady praktyczne. Ich zastosowanie należy dostosować do indywidualnych potrzeb dziecka oraz warunków i przepisów obowiązujących w Polsce.

Ważna informacja dla rodziców i opiekunów

Poradnik ma charakter edukacyjny i przedstawia ogólne wskazówki dotyczące rozwijania samodzielności dzieci oraz młodzieży niewidomych i słabowidzących.

Nie zastępuje indywidualnej oceny funkcjonalnej ani zaleceń tyflopedagoga, instruktora orientacji przestrzennej, specjalisty rehabilitacji wzroku lub innego specjalisty prowadzącego dziecko.

Sposób nauczania, wybór narzędzi, poziom trudności oraz zakres nadzoru należy dostosować do możliwości dziecka i rodzaju wykonywanej czynności. Szczególnej ostrożności wymagają zadania związane z ostrymi narzędziami, gorącymi urządzeniami, elektrycznością i środkami chemicznymi.